Rydlówka, Muzeum Młodej Polski. Oddział Muzeum Krakowa

Do pobrania – Audiorzewodnik – Rydlówka, Muzeum Młodej Polski (mp3, 16MB)

Rydlówka, dom i muzeum w Bronowicach, dziś VI dzielnicy Krakowa to miejsce w którym realność, historia, sztuka, literatura i symbol splatają się w jedno.

Jest to dom, który należał pierwotnie do Włodzimierza Tetmajera i jego żony Anny, a który użyczyli na wesela siostry Anny – Jadwigi z Lucjanem Rydlem. Odbywało się ono od 20 listopada 1900 roku, przez cztery kolejne dni. W domu tym Stanisław Wyspiański, obserwując wspólną zabawę krakowskiej inteligencji i chłopstwa z Bronowic Małych postanowił napisać dramat Wesele.
Jest to dom, w którym rozgrywa się akcja Wesela. Stanisław Wyspiański opisał kolejne izby, ich mwystrój i wyposażenie w didaskaliach dramatu. Dom ten za sprawą tekstu Wesela stał się symbolem Polski, jej historii, tradycji, dążeń, narodowych przywar ale też marzeń, mitów, idei i przyszłości.

Dlaczego dworek ten nazywa się Rydlówką skoro należał nie do Lucjana Rydla a Kazimierza Tetmajera?

Kazimierz Tetmajer pobudował ten dom w 1894 roku. Od 1896 roku częstym gościem był w nim Lucjan Rydel, który zakochał się w młodszej siostrze żony Tetmajera – Jadwidze. Poślubił ją 20 listopada 1900 roku a Tetmajerowie użyczyli swój dom na wyprawienie wesela. Lucjan Rydel w 1908 odkupił ten dom i po rozbudowie i remoncie zamieszkał w nim wraz z rodziną.
Dziś dom pozostaje, zgodnie z wolą poety, własnością rodziny Rydlów, którzy zajmują część mieszkalną.

Świetlica
Pierwsza sala nazywana jest świetlicą. Jest to pomieszczenie dobudowane w 1912 roku przez Lucjana Rydla. Pierwotnie mieścił się tu gabinet i biblioteka pisarza. Dziś w sali odbywają się wykłady, zajęcia edukacyjne.

Na ścianach znajduje się kolekcja obrazów przedstawiających wieś i mieszkańców Bronowic. Są to dzieła Włodzimierza Tetmajera, pierwszego właściciela tego domu oraz malarzy zafascynowanych tą wsią i gościnnością gospodarza.
Przy wejściu możesz zobaczyć duży obraz przedstawiający chałupy i stado kaczek. To dzieło Ludwika de Laveaux, jednego z pierwszych malarzy zafascynowanych Bronowicami. Malarz, zakochał się w Marii najstarszej z sióstr Mikołajczyk. Artysta zaraz po zaręczynach opuścił jednak wybrankę i wyjechał do Paryża. Do Bronowic już nigdy nie powrócił, zmarł we Francji 1894 roku. Maria Mikołajczuk to Marysia z wesela Wyspiańskiego. Ukazuje się jej Widmo, czyli niedoszły mąż, malarz Ludwik de Laveux
Inne obrazy znajdujące się w tej sali, przedstawiają wiejskie pejzaże, kwiaty i mieszkańców wsi. Wizerunki te mają zobrazować i wprowadzić w charakter codzienności i przyrody Bronowic. Są tu niewielkie obrazy Jana Stanisławskiego przedstawiające słoneczniki i cmentarz, pejzaże Stanisława Czajkowskiego czy Henryka Uziembły.

Bronowice były nazywane polskim Barbiozon. Zainteresowanie wsią wśród środowiska artystycznego wynikało z wielu powodów. Malarze poszukiwali nowych tematów, fascynowała ich przyroda i folklor. Chcieli malować w plenerze obrazy wypełnione światłem i powietrzem.

Izba Taneczna
Kolejne pomieszczenie to Izba Taneczna. Miejsce, w którym grała wiejska kapela i tańczono.
W pomieszczeniu jest niewiele mebli. Na środku stoi mały stół z czterema krzesłami, nad którym znajduje się stara lampa naftowa z końca XIX wieku. Pod ścianą postawiono malowaną skrzynię posagową. Na biurka ustawiono popiersie Lucjana Rydla a obok znajduje szafa biblioteczna wypełnioną jego książkami.

Na ścianach znajdują się portrety rodziny Rydlów, dziadka i babki oraz fotografie rodziców Lucjana.
Wyjątkowy jest portret Lucjana Rydla namalowany pastelem przez Stanisława Wyspiańskiego. Za wizerunkiem poety, z prawej strony znajduje jest Primavera z obrazu Botticellego. Wyspiański wiedział, że jest to ulubiony obraz przyjaciela, w Paryżu kupił na prezent jego reprodukcje i podarował Rydlowi, a malując portret przyjaciela umieścił Primaverę w tle.

Wśród portretów na sąsiednich ścianach uwagę zwraca duży pastelowy wizerunek Jadwigi. Wykonał go na szarym papierze Stanisław Fabiański. Portret ukazuje całopostaciowe, profilowe ujęcie Jadwigi. Panna Młoda przedstawiona jest od dołu, bardzo syntetycznie, za pomocą linii pastelowych kresek, które wydobywają postać z tła. Malarz mistrzowsko wykorzystał bazową barwę kartonu, pozostawiając duże partie nie pokryte kolorem.

Na końcu sali po obu stronach drzwi stoją szafy zamienione na gabloty.
Umieszczono w ich ludowe stroje krakowskie. W szafie przy oknie powieszono kaftan Jana Mikołajczuka, brata Jadwigi. W Weselu to Jasiek, który zgubił Złoty Róg. W drugiej szafie znajduje się strój Jadwigi. To jej oryginalne, odświętne ubranie jednak nie to które nosiła na weselu.

Izba Scena
Kolejne pomieszczenie to Izba Scena. Był to pierwotnie pokój gospodarza Włodzimierza Tetmajera. Stanisław Wyspiański opisał dokładnie tę izbę w didaskaliach oraz wykonał rysunek przedstawiający jej wyposażenie dla pracowni dekoratorskiej teatru Miejskiego w Krakowie. Na tej podstawie odtworzono wystrój pomieszczenia w Rydlówce.

Znajdująca się nad biurkiem reprodukcja obrazu Jana Matejki z Wernyhorą była impulsem do rozwinięcia akcji utworu Wyspiańskiego i wprowadzenia do opisu widmowych postaci z przeszłości. Wyspiański obserwując tańczące pary widział jednocześnie Wernyhorę na reprodukcji nad biurkiem. Wyobraził sobie wówczas, że postać Wernyhory zstępuje ze ściany i staje przed Gospodarzem, czyli Włodzimierzem Tetmajerem. Od opisania tej sceny Wyspiański rozpoczął pisanie Wesela, ten ukraiński, legendarny lirnik, którego przypomniał Jan Matejko na swoim obrazie stał się jednym z uczestników bronowickiego wesela. W ślad za nim na weselu pojawiły się kolejne postaci z przeszłości aby budzić sumienia gości wesela z 1900 roku.

Obrazy, które dziś wiszą nad drzwiami to kopie. Matka Boska Ostrobramska jest kopią obrazu Wyspiańskiego, namalowaną jako dekorację do przedstawienia, Matka Boska Częstochowska to kopia ludowych obrazów.
Wyglądając przez okno, można zobaczyć chochoła, postac, która pojawiała się na weselu i która przygrywała weselnikom do tańca, chocholego tańca.

Alkierz
Ostatnie pomieszczenie to alkierz, czyli pierwotnie sypialnia gospodarzy.

Niestety nie zachowały się oryginalne meble z sypialni Tetmajerów.
Przy ścianie stoi malowana skrzynia posagowa Jadwigi Mikołajczuk. Na ścianach znajdują się fotografie uczestników wesela pogrupowane tak jak w dramacie.
Jadwiga i Lucjan Rydlowie, czyli Panna i Pan Młody
Anna i Włodzimierz Tetmajerowie, czyli Gospodarz i Gospodyni
Kazimierz Przerwa-Tetmajer i Józefa Singer czyli Poeta i Rachela.
Na fotografiach można też zobaczyć prawdziwe twarze Zosi i Maryny czyli Zofii i Marii Pareńskich oraz Radczyni – Antoniny Domańskiej, Rudolfa Starzewskiego – Dziennikarza oraz członków rodziny Mikołajczyków.

Stanisław Wyspiański w Weselu złamał zasady do ochrony zawarte w Instrukcji do wykonywania Ustawy Teatralnej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Austro-Węgier
Punkt piąty tej ustawy mówi, że: Nie wolno osób żyjących i notorycznych stosunków życia prywatnego brać za przedmiot przedstawień teatralnych.
Premiera Wesela, która miała miejsce 16 marca 1901 roku, a więc niespełna 4 miesiące po bronowickim weselu była obyczajowym skandalem.

Sień
W sieni umieszczono szklaną ścianę oddzielającą część muzealną od prywatnej, zamieszkałej przez członków rodziny Rydlów.
Umieszczono na niej zdjęcia aktorów grających w prapremierze Wesela. Znajdują się tu fotografie Marii Przybyłko grającej Pannę Młodą, Bolesława Zawierskiego odtwórcę roli Pana Młodego, Heleny Sulimy czyli Racheli, Kazimierza Kamińskiego Stańczyka, Mariana Jednowskiego – Rycerza Czarnego i Józefa Popławskiego – Chochoła.

W gablocie znajduje się kostium Upiora zaprojektowany przez Stanisława Wyspiańskiego. Jest to jedyny zachowany kostium pochodzący z krakowskiej prapremiery dramatu.

Lucjan Rydel zaprosił na swoje wesele przyjaciela Stanisława Wyspiańskiego. Za sprawą tego gościa prywatna uroczystość znalazła się, po teatralnej premierze w marcu 1901 roku, na ustach całego Krakowa. Dzisiaj po ponad 100 latach od tamtego wesela – wydarzenia realnego i faktu teatralnego nadal jest ono wspominane, omawiane, odczytywane, interpretowane. Odwiedzenie domu, w którym to wszystko się odbywało, w którym Wyspiański zobaczył uczestników wesela jako postacie z swojego dramatu jest ważne dla zrozumienia tego tego tekstu, jego symboliki i znaczenia.
Po wystawieniu Wesela na deskach teatru i związanym z tym skandalem obyczajowym Stanisław Wyspiański mówił, że zapewne już nikt go więcej nie zaprosi na wesele. Gość Wyspiański jest rzeczywiście personą bardzo niebezpieczną, która może zamienić prywatną uroczystość w narodowy dramat, a dom weselny
w symboliczną ojczyznę chochołów.

WYBRANA BIBLIOGRAFIA
Gaweł Łukasz, Stanisław Wyspiański, Kraków 2017
Pałka Małgorzata, Rydlówka. Przewodnik,Kraków 2018
Pan wiecznie Młody. Lucjan Rydel w 100-lecie śmierci. Katalog wystawy. Kraków 2018
Płoszewski Leon opracowanie, Wyspiański w oczach współczesnych, Kraków 1971
Rydlowa Maria, Moje Bronowice, mój Kraków, Kraków 2014
Rydlowa Maria, Niezwykła historia. Rozmowa z Marią Rydlową, kustoszem Regionalnego Muzeum Młodej Polski Rydlówka, w: Alma Mater, nr 97, 2007 str. 50-54
Śliwińska Monika, Wyspiański. Dopóki starczy życia, Warszawa 2017
Waltoś Stanisław, Rydlówka. Muzeum Młodej Polski. Przewodnik, Warszawa-Kraków 1981
Wyspiański Stanisław, Wesele, Warszawa 1983