Muzeum Romantyzmu w Opinogórze

Do pobrania – Audiorzewodnik – Muzeum Romantyzmu w Opinogórze (mp3, 28MB)

W skład zespołu pałacowego Muzeum Romantyzmu w Opinogórze wchodzi neogotycki pałacyk, oficyna dworska , dwór, zespół folwarczny, oranżeria oraz park krajobrazowy. Będąc w Opinogórze warto też odwiedzić neoklasycystyczny kościół, w którego podziemiach znajduje się grób Zygmunta Krasińskiego oraz członków jego rodziny.

Domek z kolumnami
Przed wejściem do parku znajduje się niewielki, biały domek z ciemnym dachem i kolumnami. Mieszkał w nim stróż parkowy Franciszek Fronc. Jego zadaniem było zapalanie oliwnej lampki przed obrazem Matki Boskiej. Światło widoczne było z daleka w związku z tym, ukuto powiedzenie Świeci się jak Opinogóra w nocy.

Neogotycki pałacyk
Pałac zwany też zameczkiem był prezentem ślubnym Wincentego Krasińskiego dla syna Zygmunta i synowej Elżbiety nazywanej Elizą Branickiej. Jest on w stylu neogotyckim, wykorzystuje niektóre elementy architektury gotyckiej tworząc nową kompozycję.

Pałacyk jest stylizowany na budowlę obronną. Dobudowany wysoki, ceglany mur kontrastuje z bielą bryły. Mur posiada na górze tak zwane blanki, czyli zakończenia przypominające zęby, pomiędzy którymi znajduje się pusta przestrzeń. W tych prześwitach między zębami, w czasie walki znajdowali się łucznicy. W opinogórskim zameczku blanki te mają charakter wyłącznie dekoracyjny, stylizujący na średniowieczny, obronny zamek.
Budowla w sposób oryginalny wykorzystuje też inne cechy stylu gotyckiego.
W obramieniach drzwi występują ostre łuki okna są nieregularnie rozmieszczone a pod gzymsami kolejnych kondygnacji znajduje się fryz z ostrołukowych arkadek. Ośmioboczna, wysoka wieża kontrastuje t z niskim korpusem zamku. Cała budowla jest niesymetryczna. Układ ten ma dawać wrażenie zapatrzenia w przeszłość, romantycznego zachwytu nad średniowieczem i próby przeniesienia nastroju tej epoki do XIX wieku.

We wnętrzu sale mają amfiladowy układ, kolejne pomieszczenia i drzwi leżą na jednej osi. Ich wystrój i zgromadzone eksponaty prezentują sylwetkę Zygmunta Krasińskiego, zagadnienia związanego z jego rodziną, twórczością, podróżami i pośmiertną legendą.

I. Genealogia
Pierwsze wnętrze to pokój wejściowy, czyli tak zwanym westybul. Sala prezentuje genealogię rodu Krasińskich herbu Ślepowron. Ich rodową siedzibą była wieś Krasne leżąca nieopodal Opinogóry, od której wywodzi się nazwisko Krasińskich.

W witrynie prezentowany jest medal z profilowym przedstawieniem generała Wincentego Krasińskiego i napisem: POLACY CNOCIE.
Według relacji bliskiego znajomego rodziny, poety Franciszka Morawskiego generał Krasiński wybijał medale sobie sam za pieniądze Pułku Szwoleżerów.
Generał pragnąc dodać splendoru swojej rodzinie wyszukiwał też stare portrety i kazał je przerabiać na portrety własnych przodków.
Dumę i wyczulenie na temat genealogii własnej rodziny prezentuje zwieszony na ścianie osiemnastowieczny miedzioryt na jedwabiu.
Przedstawia drzewo genealogiczne rodu Krasińskich, w którym wywodzeni są aż oni od postaci Wawrzęty Corvinusa z XIII wieku.

II. Dzieciństwo i młodość
Drugi pokój opowiada o dzieciństwie i młodości Zygmunta Krasińskiego. Możemy tu obejrzeć komplet mebli biedermeierowskich z około 1825 roku.

Na bocznych ścianach znajdują się portrety i popiersia rzeźbiarskie rodziców Zygmunta Krasińskiego, generała Wincentego oraz Marii z Radziwiłłów. Matka poety zmarła na gruźlicę kiedy Zygmunt miał10 lat.
Na przeciwko okien znajdują się portrety przedstawiające Zygmunta Krasińskiego jako dziecko. Na pierwszym ukazany jest dwuletni, zamyślony Zygmunt siedzący przy domku z kart. To zestawienie może sugerować, że wszystko jest nietrwałe i ulotne jak domek z kart.
Drugi obraz przedstawia czteroletniego Zygmunta. Chłopiec ubrany jest w polski strój szlachecki: biały żupan i czerwony kontusz przewiązany pasem. Dosiada ojcowskiej szabli zamiast konia. Ta piękna szabla była prezentem dla jego ojca od pułku szwoleżerów.

III. Salon pod wieżą
Kolejne pomieszczenie to Salon pod wieżą. Podłoga to drewniana klepka, jednak Wincenty Krasiński miał w planach wyłożyć ją złotymi rublami aby świadczyła o jego pozycji i majątku. Generał zastanawiał się czy położyć monety awersem czy rewersem do góry? Wincenty Krasiński nie potrafił sam zdecydować i zapytał o to cara. Ten odpowiedział, że nie ma nic przeciwko ale ruble mają być ustawione na sztorc. Generał Krasiński nie miał tak dużej ilości złotych rubli i ostatecznie zrezygnował z pomysłu.
W pokoju znajduje się obecnie duże lustro w pozłacanej ramie oraz fortepianem zwany ze względu na swój kształt żyrafą.

IV. Kaplica. Twórczość
Następne pomieszczenie było pierwotnie kaplicą, dziś zaś poprzez zgromadzone przedmioty opowiada o Zygmuncie Krasińskim jako poecie.
Krasiński tak pisał o sobie:
Bóg mi odmówił tej anielskiej miary
Bez której nie zda się poeta
Gdybym ją posiadł, świat ubrałbym w czary
A że jej nie mam, jestem wierszokleta.
W sali prezentowany jest całopostaciowy portret poety namalowany przez Antoniego Ziemięckiego, prezentujący cechy romantycznego bohatera i wieszcza?

V. Najbliższa rodzina
Dwie kolejne duże sale zostały dobudowane przez Elizę Krasińską po 1845 roku. Ich wnętrza różnią się brakiem neogotyckiej sztukaterii na ścianach i suficie.

Pomiędzy oknami wisi kopia portretu Franza Xawiera Winterhaltera przedstawiająca żonę Zygmunta Elżbietę zwaną Elizą z dziećmi: Władysławem, Zygmuntem i Marią. Namalował ją w latach siedemdziesiątych XIX wieku Józef Buchbidner. Oryginał obrazu znajduje się na ekspozycji w Muzeum Narodowym w Warszawie.
Autor oryginalnego obrazu, Franz Xawier Winterhalter należał do najsłynniejszych portrecistów XIX wieku, który swoimi obrazami trafiał w gusta zleceniodawców. Wielokrotnie portretował członków rodów królewskich i arystokratycznych.

VI. Kobiety i przyjaciele
Z portretów zawieszonych na przeciwległych ścianach z portretów patrzą na siebie dwie kobiety: żona Zygmunta Krasińskiego, Eliza z Branickich oraz wieloletnia kochanka i muza Delfina z Komarów Potocka.
Autorzy ekspozycji decydując się na takie rozmieszczenie wizerunków, kierują nasze myśli do tej trudnej historii poszukiwania romantycznej miłości, uniesień serca zestawionych z codziennością życia, obowiązkami, rodziną.

Portret Elizy to kopia obrazu Franza Xaviera Wintrhaltera namalowanego w 1857 roku. Eliza miała wówczas 37 lat, dwa lata później, w 1859 została wdową z trójką dzieci. Eliza Krasińska zmarła 15 maja 1876 roku w Krakowie w wieku 56 lat.
Naprzeciwko portretu Elizy Krasińskiej zawieszono portret Delfiny z Komarów Potockiej namalowany przez Jana Ksawerego Kaniewskiego. To ona była wielką miłością i muzą Zygmunta. Nazywał ją Aniołem, Siostrą Jedyną, Beatricze, Consuelą, Sorrento. Ich romans narodził się w 1838 roku i trwał do śmierci poety. Wielka miłosna korespondencja między kochankami to blisko 5000 listów.
Według legendy podczas pogrzebu Zygmunta Krasińskiego Delfina domagała się dostępu do jego trumny. Eliza jednak stanowczo ją odsunęła mówiąc:
Twoim był za życia, moim jest po śmierci.

VII Podróże
Kolejne niewielkie pomieszczenie ze schodami to ekspozycja nazwana Podróże. Na ścianach zawieszone są mapy i grafiki z miejsc, które odwiedzał Krasiński. Niemal całe jego życie wypełnione było podróżami po Europie. Ta pasja to z jednej strony wynik romantycznej atmosfery czasów, chęć obejrzenia pięknych miejsc i zabytków ale z drugiej również wynik sytuacji osobistej. Był emigrantem z wyboru nie potrafiącym żyć w Polsce, którą nazywał krainą kajdanatowości.
Zmieniając miejsca pobytu uciekał przed carskim terrorem, przed prozą życia, przed ojcem, żoną, dziećmi ale przed wszystkim przed przed samym sobą. Chciał być romantycznym podróżnikiem szukającym podniet i inspiracji.
W wielu miejscach udawał się na konsultacje lekarskie, leczył w modnych kurortach, umawiał też na randki. Podróże odbywał w towarzystwie służących i opiekunów Podróżował dyliżansami, koleją, statkami, wygodnym powozem.
W listach Krasińskiego można odnaleźć szczegółowe opisy sposobów podróżowania, przystanków w zajazdach, jedzonych potraw, dróg, pogody, widoków i niebezpieczeństw. Stanowią one doskonałe źródło do poznawania realiów dziewiętnastowiecznego podróżowania.

VIII Legenda
Ostatnia sala prezentuje tworzenie się legendy Zygmunta Krasińskiego.
Jest to ulubione pomieszczenie poety, jego sypialnia. W miejscu gdzie dziś stoi kanapa stało łóżko poety. Ze względu na światłowstręt wywołany gruźlicą w pokoju zamurowano do połowy okna. Pod koniec życia, prawie ociemniały Zygmunt Krasiński przesiadywał wpatrując się w płomienie w kominku. Dzisiaj jest on rekonstrukcją pierwotnego kominka projektu Jakuba Tatarkiewicza. Stoi na nim rzeźba Henryka Kuny Irydion z 1906 roku z cytatem z tekstu poety zmartwychwstaniesz nie ze snu ale z pracy wieków.

Poeta zmarł w Paryżu 23 lutego 1859 roku w wieku 47 lat. Na ścianie wisi zawiadomienie o śmierci i pośmiertne zdjęcie.
We wszystkich zaborach odbyły się nabożeństwa żałobne, które zamieniały się w manifestacje patriotyczne. Pogrzeb miał miejsce 26 lutego 1859 roku w Paryżu a trumna do końca 1859 roku przechowywana była w podziemiach kościoła św. Magdaleny skąd przewieziono ją do Opinogóry i złożono w podziemiach kościoła.

Za zamkiem mieści się zespół gospodarczo-folwarczny z wozownią i ptaszarnią. Są to nowe budynki powstałe w latach 2011-2012.

W rozległym parku znajduje się jeszcze kilka budowli i pomników wartych uwagi.

OFICYNA
W neogotyckiej oficynie na parterze mieszą się sale ekspozycyjne a na piętrze biblioteka. Budynek powstał równocześnie z zameczkiem i mieścił pokoje gościnne oraz mieszkania dla służby.
Po 2 wojnie w oficyna należała do PGR-u Opinogóra mieszcząc mieszkania dla pracowników. W skład zespołu muzealnego włączona została dopiero w 1990 roku.

DWÓR
Ciekawym budynkiem jest dwór, wybudowany w latach 2006-2008 jednak według projektów sto lat wcześniejszych.
Pierwotną siedzibą Krasińskich w Opinogórze był drewniany dwór z przełomu XVII i XVIII wieku. Na początku XX wieku był to już stary, zniszczony budynek, który Krasińscy postanowili rozebrać i na jego miejscu wybudować nową siedzibę. Bezpowrotnie zniknął więc dom, w którym spędził dzieciństwo i młodość Zygmunt Krasiński.
Hrabia Adam Krasiński (1870-1909) myślał o zbudowaniu na miejscu starego dworu wygodnej i nowoczesnej siedziby wiejskiej. Rozpisano konkurs na projekt nowego dworu w Opinogórze ogłoszony grudniu 1907 roku. Pierwszą nagrodę przyznano Józefowi Gałęzowskiemu. W styczniu 1909 roku zmarł jednak hrabia Adam Krasiński i rodzina zrezygnował z budowy.
W 2004 roku władze samorządowe województwa mazowieckiego podjęły decyzję o rozbudowie zespołu muzealnego w Opinogórze. Do realizacji wybrano projekt, który wygrał w konkursie z 1908 roku, a wnętrza dostosowano do potrzeb muzeum. Budowa trwała 2 lata.
11 września 2008 roku po stu latach od ogłoszenia wyników konkursu architektonicznego Dwór Krasińskich został oddany do użytkowania.

PARK
Integralną częścią muzeum Romantyzmu w Opinogórze jest park.
Jego powierzchnia to 22 hektary, park ma charakter krajobrazowy typu angielskiego.
W parku rośnie ponad tysiąc drzew. Są to stare dęby, klony, lipy, jesiony. Cztery drzewa uznano za pomniki przyrody. Są to rosnące nad stawem dwa dęby szypułkowe nazwane Zygmunt i Eliza liczące po ok. 300 lat oraz dwa jesiony Szwoleżer I i Szwoleżer II – nazwane tak w celu upamiętnienia szwoleżerów gwardii napoleońskiej pochowanych na opinogórskim cmentarzu.

Spacerując po parku warto odszukać elementy architektury ogrodowej podkreślające romantyczny charakter parku: ławeczkę Amelii, zwaną ławką zakochanych, kamienny fotel i stół oraz pomnik Zygmunta Krasińskiego wykonany w 1989 roku, w 130 rocznicę śmierci przez Mieczysława Weltera.

Spacer po parku w Opinogórze to wędrówka poprzez artystyczne pamiątki opowiadające o życiu Zygmunta Krasińskiego. To miejsce poznawania idei romantycznej miłości, podróży, tradycji niepodległościowych oraz życia bogatej magnaterii.

Wybrana bibliografia:

Bral M., Łyszkowska A., Maliszewska S., Mały klejnot. Pałacyk Zygmunta Krasińskiego w Opinogórze, Opinogóra 2016
Gaszyński K., Zygmunt Krasiński i moje z nim stosunki, Opinogóra 2009
Łyszkowska A., Muzeum Romantyzmu w Opinogórze. Przewodnik
Kotowicz-Borowy I., Tradycja Mazowsza. Powiat Ciechanowski. Przewodnik subiektywny, Warszawa 2016
Sudolski Z. Kobiety w życiu Zygmunta Krasińskiego, Opinogóra 2006
Sudolski Z., Zbigniew Krasiński. Opowieść biograficzna, Warszawa 1997
Świadek epoki. Listy Elizy z Branickich Krasińskiej z lat 1835-1876, t.1-4, oprac. Z. Sudolski, Warszawa 1995-1996