Muzeum Pozytywizmu w Gołotczyźnie

Do pobrania – Audiorzewodnik – Muzeum Pozytywizmu w Gołotczyźnie (mp3, 18MB)

Muzeum Pozytywizmu w Gołotczyźnie jest częścią Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie. Placówka związana jest z osobami Aleksandry Bąkowskiej i Aleksandra Świętochowskiego, którzy głosili postulaty pracy u podstaw, edukacji i działalności na rzecz poprawy sytuacji chłopów.

Dwór Aleksandry Bąkowskiej
W dworze pierwotnie mieściła się szkoła dla dziewczat włościańskich, czyli chlopskich. Otworzyła ją w 1909 roku Aleksandra Bąkowska.

WYSTAWA MALARSTWA ADAMA CIEMNIEWSKIEGO
W pierwszych pomieszczeniach znajduje się wystawa obrazów
i reprodukcji dzieł Adama Kazimierza Feliksa Ciemniewskiego.
Był to malarz żyjący w latach 1866-1915 i mieszkający na Mazowszu. Malował obrazy o tematyce wiejskiej, był nawet mylony z Józefem Chełmońskim. Lucjan Rydel w recenzji opisującej obrazy Ciemniewskiego napisał bowiem, że są to najlepsze obrazy Józefa Chełmońskiego.

Głównym tematem dzieł są sceny z życia chłopów rozgrywające sie w pejzażu. Jednak obok ludzi i zwierząt głównym bohaterem obrazów Ciemniewskiego jest światło. Postacie są często oświetlone od tylu lub z boku. Artysta pomimo popularności po powrocie ze studiów w Monachium „zawiesił paletę na kołku i zajął się uprawianiem ojcowskiego zagonu”.


GALERIA PRZODKÓW
Na ścianach kolejnej sali znajduje się zbiór portretów. To przykład popularnej w dworach szlacheckich galerii przodków. Gromadzono i prezentowano wizerunki członków rodziny. Takie panteony rodowe popularne były od siedemnastego do poczatków dwudziestego wieku. Brakujące portrety uzupełnianio kupując stare wizerunki osób niezwiązanych z rodziną, domalowywano lub przemalowywano herby i inskrypcje. Zjawisko to nazywane było ikonomanią.

REKONSTRUKCJA WNĘTRZA DOMU SZLACHECKIEGO
Parter dworu zajmuje rekonstrukcja domu średniozamożnej szlachty. Celem ekspozycji jest oddanie atmosfery dworu szlacheckiego, wskazanie na ślady codziennego życia, ślady człowieka a nie odtworzenie konkretnego mazowieckiej siedziby.
Poprzez meble, tkaniny, zastawę, elementy garderoby i przedmioty codziennego użytku można poznać styl życia rodziny szlacheckiej mieszkającej na Mazowszu około 1900 roku.

W jadalni, na nakrytym białym obrusem stole ustawiono półmiski z szynkami, kiełbasami, pasztetami, galaretami oraz bochen chleba.

Pokoje na parterze dworu umeblowane są eklektycznymi meblami z końca XIX wieku. Zwróc uwagę na ich typy i funkcję:
kredens do przechowywania zastawy,
witrynę na pamiątki i cenne bibeloty,
sekretarzyk na dokumenty,
komoda na bieliznę i pościel,
stojący zegar.
Rozłożone na stole gazety, gramofon z płytą, otwarte książki czy porozkładane ubrania to wszystko ma sprawić wrażenie, że odwiedzasz prawdziwy szlachecki dom a nie muzealne wnętrza.

Na piętrze budynku mieścił się internat z pokojami dla uczennic. Budynek szkoły był jak na ówczesne czasy bardzo nowoczesny, posiadał bieżącą wodę i kanalizację.

WYSTAWA PRAC JÓZEFA PIWOWARA
W pierwszych salach na piętrze prezentowana jest wystawa malarstwa i rzeźby Józefa Piwowara, artysty żyjącego w latach 1904 – 1987. Kolekcję prac muzeum otrzymało od wdowy po artyście. Obrazy i ceramiczne rzeźby Józefa Piwowara odznaczają się bogactwem żywych barw, uproszczonymi formami i oryginalnym językiem artystycznym.

EKSPOZYCJA O HISTORII SZKOŁY DLA DZIEWCZĄT WŁOŚCIAŃSKICH
Najciekawsza część ekspozycji, związana z historią tego budynku i jego właścicielką, są obiekty opowiadające o Aleksandrze z Sędzimirów Bąkowskiej i założonej przez nią szkole dla dziewcząt, która od 1909 roku działała w tym budynku. Zalegalizowała ją u władz rosyjskich pod nazwą Ferma Praktyczna Gospodarstwa Domowego dla Dziewcząt Wiejskich. Nauka obejmowała język polski, historię, etykę, rachunki i higienę oraz zasady racjonalnego żywienia. Dziewczęta uczyły się też gotowania, pieczenia, przyrządzania przetworów mięsnych i owocowo-warzywnych, mleczarstwa i serowarstwa. Wśród zajęć praktycznych była nauka kroju i szycia, prania, pszczelarstwa, warzywnictwa i chowu inwentarza i drobiu. Po południu uczennice miały czas na odpoczynek lub indywidualną naukę.
Dziewczęta miały rotacyjne dyżury w kuchni gdzie przygotowywały dwudaniowy obiad.
W szkole uczennice przebywały cały rok, do domów jeździły tylko na święta, natomiast rodzice mogli je odwiedzać w każdą niedzielę.
Co roku szkolę opuszczało 40 wyedukowanych i świadomych młodych kobiet, których zdjęcia możesz oglądać na ekspozycji.

W czasie I wojny światowej szkoły i zabudowania gospodarcze uległy zniszczeniu. W styczniu 1920 roku Aleksandra Bąkowska uruchomiła ponownie Żeńską Szkolę Rolniczą. A już październiku 1920 roku zdecydowała o przekazaniu majątku w Gołotczyźnie państwu polskiemu. Postawiła jednak jeden warunek: w tym majątku mają być prowadzone szkoły rolnicze.
W 1924 roku Ministerstwo Rolnictwa i Dóbr Państwowych nadało szkołom w Gołotczyźnie status Państwowych Szkół Rolniczych, a Aleksandrze Bąkowskiej tytuł honorowego członka Komitetu Opiekuńczego Państwowych Szkół Rolniczych w Gołotczyźnie.

Aleksandra Bakowska zmarła 9 maja 1926 roku w wyniku choroby nerek.

23 czerwca 1938 r. utworzono w Gołotczyźnie Państwowe Liceum Gospodarstwa Wiejskiego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego.
W czasie II wojny światowej zajęcia w szkole były zawieszone. Pierwszy po zakończeniu wojny rok szkolny w Gołotczyźnie inaugurowano 5 XI 1945 roku. Powołano wtedy Koedukacyjną Szkołę Powiatową Gospodarstwa Wiejskiego.
Dzisiaj w Gołotczyźnie funkcjonuje Zespół Szkół Centrum Kształcenia Rolniczego, który od roku 1984 roku nosi imię Aleksandra Świętochowskiego.

KRZEWNIA, DOM ALEKSANDRA ŚWIĘTOCHOWSKIEGO
Drugi budynek na terenie Muzeum Pozytywizmu to dom Aleksandra Świętochowskiego. Willa nosi nazwę Krzewnia od idei krzewienia oświaty której wielkim zwolennikiem i realizatorem był Świętochowski.

Przed domem w ogrodzie różanym stoi kamienne popiersie Aleksandra Świętochowskiego autorstwa Tadeusza Łodziany. Róże były ukochanymi kwiatami pisarza, który projektował w Gołotczyźnie ogrody różane i sprowadzał drogocenne sadzonki.

Bryła domu znajduje się na końcu parkowej alei ijest dobrze wkomponowana w otoczenie. W willi Krzewnia znajduje się oryginalne wyposażenie pokoi.
W kolejnych pomieszczeniach znajduje się gabinet pisarza, biblioteka, jadalnia, kuchnia oraz pokój żony Marii.

POKÓJ MARII
Pierwsze pomieszczenie po prawej, to pokój Marii. Oglądając wyposażenie tego wnętrza, metalowe łóżko, z podgrzewaczem, kilim na ścianie, secesyjne biureczko, etażerkę z książkami i gramofonem pomyśl o kobiecie, do której to należało. Ta młoda, 19 letnia uczennica szkoły w Gołotczyźnie wzbudziła wielką milość u 72- letniego Aleksandra Świętochowskiego.

GABINET ALEKSANDRA ŚWIĘTOCHOWSKIEGO
Na przeciwko pokoju Marii znajduje się gabinet Aleksandra Świętochowskiego. Obok drewnianego łóżka stoją buty oficerki, położona jest skórzana torba. Na biurku leżą okulary i pochodzący z 1904 roku cennik drzew i krzewów świadczący o zainteresowaniach ogrodniczych.

Dalsze pomieszczenia to to jadalnia i kuchnia. W rogu jadalni stoi ciekawy, secesyjny piecyk nazywany popularnie kozą.

W kuchni na stole znajduje się stara ceramiczna krajalnica do chleba oraz lodownia, czyli lodówka bez prądu. Jej grube, wzmocnione blachą drzwi gwarantowały szczelne zamknięcie. W takich specjalnych szafach trzymano lód, który zapewniał niską temperaturę żywności. W dolnej części znajdował się niewielki kran, dzięki któremu wylewano wodę z rozpuszczonego lodu.
Pomieszczenia na piętrze w czasach kiedy mieszkał tu Świętochowski zajmowała jego gospodyni. Dzisiaj znajdują się tu pokoje gościnne.

Wybrana bibliografia:
Kotowicz-Borowy I., Tradycja Mazowsza, powiat ciechanowski. Przewodnik subiektywny, Warszawa 2016
Poraj S. Nowa szkoła dla włościanek, Prawda, nr 26, 1909, s. 10 -11
Wałaszczyk J., Aleksander Świętochowski i szkoły w Gołotczyźnie, Ciechanów 2008
Zawistowska A., Tłumaczka Tylora i Morgana. O Aleksandrze Bąkowskiej i jej działalności społecznej , Przekładaniec, nr 24, 2011, s. 50 – 88.