Muzeum Gwizdka w Gwizdałach

Do pobrania – Audiorzewodnik – Muzeum gwizdka w Gwizdałach (mp3, 10MB)

W małej wiosce Gwizdały w gminie Łochów znajduje się Muzeum Gwizdka. Jest to najlepsze miejsce do poznania historii, funkcji i różnorodności form i dzwięków gwizdków. Bezpośrednio przy drodze krajowej 62 ustawiono dużą drewnianą rzeźbę ptaka, który na brzuchu ma napis Gwizdały a poniżej napis Muzeum Gwizdka. Wstęp i zwiedzanie jest bezpłatne.

W tym muzeum można gwizdki zobaczyć, usłyszeć a nawet spróbować samemu wykonać z gliny, ponieważ sala w której są prezentowane połączona jest z pracownią garncarską. Opiekun zbiorów pan Roman Kuzelyak jest jednocześnie artystą ceramikiem, który prowadzi pokazy i warsztaty garncarskie. Kolekcja gwizdków mieści się w pawilonie, który kiedyś pełnił funkcję skupu mleka.

W jednej z gablot znajduje się gwizdek, który jest znakiem muzeum. To mały ptaszek, przypominający gołębia wykonany z niepomalowanej gliny z napisem GWIZDAŁY. Jego forma jest wzorowana na logo muzeum. Zaprojektował je wybitny rysownik , grafik, karykaturzysta, historyk , gawędziarz i satyryk – Szymon Kobyliński. Gwizdek ten wykonał opiekun muzeum Roman Kuzelyak.

W zbiorach znajduje się około 1000 eksponatów, ale gwizdków i innych eksponatów z każdym rokiem przybywa. Są one zazwyczaj przekazywane w formie darowizn przez osoby prywatne i turystów z Polski i całego świata.
Są to gwizdki od czajników, gwizdki branżowe (sportowe, kolejowe, harcerskie, milicyjne i policyjne), gwizdki ludowo – odpustowe oraz instrumenty muzyczne jak okaryny.

Na osobnych półkach znajdują się gwizdki zabawkowe podarowane do zbiorów przez dzieci z Gwizdał. Te dziecięce zabawki zmieniły całkowicie swój status, stały się eksponatami w gablocie, częścią kolekcji. Ta zmiana miejsca, zmiana funkcji i znaczenia jest dla ofiarodawców szczególnie ważna. Przedmiot nabiera zupełnie innej rangi, staje się częścią zbiorów, jest elementem już nie zbioru zabawek lecz zbioru eksponatów muzealnych. Dzieci są twórcami kolekcji, to dzięki nim zbiór stale się powiększa.

W gablotach, w których znajdują się gwizdki z Polski. Najczęstszą formą są ptaszki, często pojawiają się koguciki. Na półkach możemy oglądać gliniane ptaki pomalowane na różne kolory jak również te pozostawione w kolorze naturalnej, czerwonej gliny. Ciekawą grupę stanowią gwizdki malowane podszkliwnie w kolorach i wzorach przypominających ceramikę z Bolesławca.
Mamy więc biało -błękitne , biało- granatowe, biało – zielone lub biało-brązowe ptaki z motywami kół, prostych kwiatów czy pasów.

Gwizdki ceramiczne, określane też jako świstawki, gwizdałki, świszczałki. Należą one do grupy aerofonów, czyli dętych instrumentów muzycznych, w których dźwięk powstaje wskutek drgań słupa powietrza w korpusie piszczałki. W polskim garncarstwie ludowym wytwarzaniem gwizdków zajmowali się głównie mężczyźni lub dzieci przyuczające się do zawodu garncarza.
Formy podobne do gwizdków z Polski mają te z Ukrainy, Białorusi.

Często forma gwizdka łączy się z wydawanym przez nie dźwiękiem.
Jednym z najciekawszych eksponatów jest drewniany, prostokątny klocek pochodzący Ameryki Północnej. Na pierwszy rzut oka można mieć wątpliwości czy to jest gwizdek, jednak gdy opiekun użyje go usłyszysz prawdziwy dźwięk pociągu.

W kolekcji znajduje się też gwizdek aborygeński z Australii. Właściwie trudno nazwać go gwizdkiem, kształtem przypomina bumerang i wydaje dźwięk gdy się nim zakręci. Dźwięk, który wydaje to świst.
W kolekcji jest też kilka okaryn. Są to ludowe instrumenty z grupy aerofonów wargowych, rodzaj fletu naczyniowego o jajowatym korpusie. Nazwa pochodzi od włoskiego słowa occarina, oznaczającego gąskę. W Stanach Zjednoczonych często nazywa się okarynę ze względu na kształt sweet potato – słodkim ziemniakiem.
Jedna z okaryn ma kształt pieroga, wykonała ją żona opiekuna kolekcji, pana Romana Kuzelyaka . Ten pieróg – okaryna wydaje piękne dźwięki, można na nim grać jak na flecie.
W gablotach gwizdalskiego muzeum gwizdków można zagwizdać na gwizdkach zabawkowych, sportowych, policyjnych czy tych należących do kolejarzy. Na półkach można obejrzeć gwizdki od czajników jak również parowozów. Są gwizdki z polskich ludowych odpustów jak również z wielu krajów. Oprócz różnych form i funkcji możemy oglądać również różnorodne materiały używane do wyrobu gwizdków, W gablotach są gwizdki gliniane, porcelanowe, drewniane, metalowe i plastikowe.
Na pół gwizdka, cała para idzie w gwizdek, do ostatniego gwizdka – w języku polskim funkcjonują różne związki frazeologiczne ze słowem gwizdek. Ten niepozorny i prozaiczny przedmiot przyrząd do wytwarzania gwizdu przez wdmuchiwanie weń powietrza ma też swoje niezwykłe muzeum. Jest bohaterem gwizdalskich opowieści, dumą tej miejscowości i przykładem jak lokalni mieszkańcy mogą wykorzystać nazwę swojej miejscowości do stworzenia wyjątkowej i oryginalnej atrakcji turystycznej.